مجمع ذخائر اسلامی، از بدو تاسیس در سال 1355 هجری شمسی (1976 م)، تاکنون دوران پرفراز و نشیبی را گذرانده است. در آن اوان، هنوز تحقیق بر روی آثار عالمان و دانشمندان بزرگ اسلامی رواج نیافته و صورت علمی کنونی را پیدا نکرده بود. مراحل پیدایش یک اثر نیز از بدو تالیف و تحقیق تا صحافی و تولید، قصه های خاص خود را داشت. زمان بر و انرژی سوز، محدودیتهای چاپ نیز در آرایه های ظاهری کتاب بسیار اثر گذار بود. موسس مجمع ذخائر اسلامی – که چهره فرهنگ ساز او اکنون بخوبی شناخته شده – محقق علامه، سید احمد حسینی اشکوری، یک تنه و با پشتوانه شخصی این موسسه را تاسیس نمود.

تلاش ایشان برای سامان یابی امر تحقیق و ترجمه متون اصیل اسلامی در آن زمان ستودنی است. هر چند سختیهای سامان دهی نیروهای جوان و ناپخته، و امکانات محدود وی، بالاخره پس از چند سال مقاومت و تلاش، سبب شد فعالیت های شخصی را بر سامان دهی گروهی ترجیح داده عملا موسسه راکد بماند، اما اما آثار محقق اشکوری در طول سی سال گذشته در قالب دهها اثر تحقیقی و تالیفی شکل گرفته و ماندگار شد.

در سال 1376 ش (1997 م) فرزند محقق اشکوری، سید صادق آصف آگاه معروف به حسینی اشکوری، با نشاطی دوباره بدین عرصه گام نهاده و حوزه های جدیدی را در دوران سرپرستی خود تجربه نمود.

او با اعتقاد به اینکه همه چیز در فرهنگ کهن اسلامی در حد کمال وجود دارد، به احیای «فرهنگ کهن» در قالب نسخ خطی، اسناد، کتابهای چاپ سنگی و سنگ نبشته های ممالک اسلامی اهتمام ویژه ای نشان داد.

جهت هم سویی با عصر نوین اطلاع رسانی، به تولید یازده نرم افزار اصیل اسلامی در قالبها و موضوعات جدید، و چند نرم افزار کتابخانه ای نیز اقدام کرد که نیمی از آنها به علت عدم رعایت قانون کپی رایت در ایران، به حد تولید نرسید. آنچه تولید شد نیز غیر از یک نرم افزار قرآنی (فراخوان) که جنبه فراگیرتری داشت، نتوانست به نسخه های بعدی ارتقا یابد.

 در ادامه، مجمع ذخائر اسلامی، ارتباط با موسسات علمی و فرهنگی، کتابخانه ها و دانگشاه ها را تجربه کرد. حاصل این ارتباط، تحقیق و تولید دهها اثر در قالب کتاب و پژوهش بوده که پاره ای از آنها را می توان در حد طرحهای ملی قلمداد نمود.

پاین مرکز، با امکاناتی محدود، یکه و تنها ولی با عزمی راسخ، بار سنگین سفر و خطرات آن را بر دوش کشیده به کتابخانه های واجد نسخه های خطی و متون کهن در داخل ایران و خارج آن، سرزده و از روی کتابهای ارزشمند ولی پوسیده و خسته، نسخه دیجیتالی تهیه نمود و لبخند جاودانگی این آثار را تجربه کرد.

حاصل این تجربه، تهیه بانک بزرگ دیجیتالی متون کهن، بالغ بر یکصد هزار نسخه خطی، چاپ سنگی، چاپ قدیمی و نوادر، مجلات و روزنامه های قدیمی، اسناد و اوراق تاریخی در قالب بیش از سه میلیون برگ می باشد.

طرح تدوین و انتشار «معرفی میراث مخطوط» که به تالیف و چاپ فهارس نسخه های خطی و اسناد اختصاص یافته، با حمایت مستقیم موسس مجمع، علامه اشکوری، آغازیده و با استقامت سرپرست مجمع، سید صادق حسینی اشکوری، ادامه یافت. وی توانست در سالهای 81، 83 و 85 شمسی (2002، 2004 و 2006 م) لوح تقدیر از بزرگداشت حامیان نسخ خطی که از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران برگزار می شود دریافت کند.

مجموعه فهارس منتشره گرچه کاستی هایی دارد، ولی اکنون به حدی رشد و بالندگی یافته که به حق، جامع ترین مجموعه فهارس چاپ شده در ایران است.

این طرح در کنار دیگر فعالیتها، سبب شد مجمع ذخائر اسلامی در سال 2006 م نامزد جایزه جهانی یونسکو با عنوان «جیکجی» شود. علاوه بر ایتن، در عرصه فعالیت های بین المللی، مجمع ذخائر اسلامی در سال 2007 م در سومین کنفرانس نسخه های خطی اسلامی در دانشگاه کمبریج (انگلستان) شرکت نموده و به معرفی مجمع و فعالیت های آن خصوصا فعالیت در عرصه کتابخانه دیجیتالی پرداخت. همکاری مشترک با موسسه اسکریپتورا در بروکسل (بلژیک) علاوه بر ایجاد نمایندگی مجمع در بروکسل به چاپ مشترک سه کتاب در حوزه فلسفه اسلامی از دیدگاه غرب انجامید.

نمایندگی مجمع در هندوستان و افعانستان نیز سبب ترویج زبان و فرهنگ فارسی و تقویت روابط فرهنگی کشورهای منطقه شده است.

در سال جاری، ترجمه متون اسلامی به زبانهای مسلمانان جهان از جمله زبان بنگالی در دستور کار مجمع قرار گرفته، و سایت مجمع نیز در نیمه اول سال به هشت زبان زنده دنیا ترجمه گشته و فعالیت نوینی را آغاز خواهند کرد.

ضرورت حفظ و احیای نسخه های خطی، سبب تاسیس «دارالفنون» بعنوان زیر مجموعه مجمع ذخائر، و تاسیس کلاسهای «مدرسه مخطوطات» در دارالفنون شد.

استاید مجرب در رشته های مرتبط با نسخه های خطی و اسناد به این مدرسه دعوت شده و به تدریس و کارآموزی پرداختند. اکنون دانشجویان این مدرسه، به فهرستنگاری نسخه های خطی و اسناد اشتغال یافته و امید است در آینده ای نزدیک شاهد کارآیی بیشتری در این مجموعه باشیم.

از طرح های مهم انجام شده در این موسسه، بازخوانی اسناد موقوفات است که مهمترین آنها اسناد موقوفات اصفهان در قالب دوازده جلد بوده است.

عنایت به سنگ نوشته های اسلامی (کتیبه های ابنیهء اسلامی، سنگ مزارات و ...) به خلق آثار مهمی در شناسایی مزارات هند، پاکستان، افغانستان و ایران انجامید.

اکنون در سال جاری، اهتمام مجمع ذخائر اسلامی، به انتشار دیگر مجموعه فهرستگان نسخه های خطی، چاپ آثار نفیس هنری، و توسعه انجمن اینترنتی «ایزمجمع» (www.ismajma.com) معطوف گشته که بتوان علاقمندان به فرهنگ، تاریخ، هنر و ادب را در فراخوانی تخصصی گرد هم آورده، و انجمن اینترنتی بزرگی را در این حوزه شکل داد. در حال حاضر، علاقمندان پژوهش بر روی نسخه های خطی و متون کهن، برای دستیابی به نسخه مورد نظر می توانند به بانک دیجیتالی مجمع ذخائر اسلامی و سایت www.zakhair.net امیدوار باشند. مجمع ذخائر اسلامی به صورت حضوری، تلفنی و اینترنتی پاسخگوی سوالات محققان و علاقمندان به متون کهن در ایران اسلامی و خارج از مرزهای جغرافیایی آن نمی باشد.

طبق توافق انجام شده با فروشگاه مرکز پژوهشی میراث مکتوب در تهران، به جهت تسهیل در تهیه کتابهای مجمع، علاقمندان می توانند کلیه کتابهای منتشره مجمع ذخائر را از دفتر میراث مکتوب در پایتخت تهیه نمایند.

  RSS