فهرستواره نخسه های خطی خانقاه مجیبیه (پتنا - هند) به زیور طبع آراسته گردید. این فهرستواره که از مجموعه معرفی میراث خطوط مجمع ذخائر اسلامی می باشد به کوشش سید صادق حسینی اشکوری و مجمع ذخائر اسلامی چاپ شده است. در مقدمه آن اینچنین می خوانیم:

خانقاه مجيبيه در محله پُهلوارى شريف شهر پتنا در هندوستان از خانقاههاى سلسله قادريه است .

حاصل سفر مورخ 9 ژانويه 2007م ديدار از كتابخانه بزرگ خدابخش و كتابخانه خانقاه مجيبيه بود .

خانقاه مجيبيه حدود 300 سال از تأسيس آن مى گذرد و تا بحال يازده سجاده نشين داشته است . مجيبيه تنها خانقاهى است در هند كه سجاده نشين ، حق خروج از خانقاه را ندارد مگر به جهت حج و عمره يا طبابت ، آنهم طبابتى كه پزشك نتواند در خانقاه حضور پيدا كند .

علاوه بر ساختمان قديمى و بزرگ خانقاه ، درون آن مدرسه اى نيز وجود دارد كه كودكان و نوجوانان به آموزش و حفظ قرآن مى پردازند .

روبروى خانقاه قبرستانى است داراى چند مقبره كه به باغ مجيبى ناميده شده و سجّاده نشينان خانقاه و فاميلهاى وابسته در آن مدفونند و ديگران را حقّ دفن در اين مزار نيست .

ديدار از سجاده نشين فعلى ، مولانا سيد شاه محمد آيت الله ، از فرصتهاى مغتنم و تاريخى بود . شرح تفصيلى وقايع سفر و الطافى كه مديران و مسؤولان اين خانقاه به جمع ما داشتند را در گزارش سفر هند جداگانه نگاشته ام و بطور مجزّا ان شاء الله بچاپ خواهد رسيد .

* * *

كتابخانه خانقاه در زاويه آن برفراز بام قرار گرفته و حدود يك هزار جلد نسخه دارد .

فهرستواره اى كه در اين اثر تقديم مى گردد ، فهرست دستنويس كتابخانه است و نويسنده آن براى راقم اين سطور معلوم نشد . اين فهرست با تغييراتى تقديم خوانندگان گرامى شده است .

ضمن بازديدِ نسبتاً مفصلى كه از كتابخانه ، مدرسه و قبرستان داشتيم عكسهاى مناسبى نيز تهيه كردم كه بخشى از آنها در اين مجموعه چاپ شده است .

چون تاريخ اين خانقاه براى ايرانيانِ علاقمند به مطالعات شبه قاره كمتر در مطالعات ايرانى بچشم خورده ، مناسب ديدم سنگ مزاراتِ بازخوانى شده نيز ارائه گردد .

اميد كه اين مجموعه مفيد و مستعجل ، با تمام نواقصى كه دارد براى اهلش سودمند باشد و صاحب همّتى را باعث شود تا نظر به اهميت نسخه هاى آن ، به فهرست تفصيلى كتابخانه بپردازد ، ان شاء الله^([1]) .

* * *

در اينجا شايد مناسب باشد از فعاليتهاى مجمع ذخائر اسلامى در احياى ميراث شبه قاره و چاپ فهارس مخطوطات در اين حوزه ، فهرستى ارائه گردد . تاكنون توسط مجمع ذخائر فهرستهاى ذيل به زيور طبع آراسته شده است :

1 - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه خورشيد عباس گرديزى ، ملتان ـ پاكستان

2 ـ مخطوطات مكتبة الرضوى ، كراتشى ـ پاكستان (به زبان عربى)

3 ـ فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه ممتاز العلماء ، لكهنو ـ هندوستان

4 ـ فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه جامعه جواديه ، بنارس ـ هندوستان

5 ـ فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مدرسه مظهر العلوم ، بنارس ـ هندوستان

6 ـ فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه هاى زنگى پور ( مولانا سيد محمدحسين ، مولانا سيد محمدابراهيم ) ، زنگى پور ـ هندوستان

7 ـ فهرست نسخه هاى خطى مؤسسه سندالاجى ، حيدرآباد سند ـ پاكستان

8 ـ فهرستواره خانقاه مجيبيه ( فهرست حاضر )

علاوه بر فهارس مذكور ، مجموعه هايى نيز در دست اقدام است كه به دعاى ميراث دوستان و دانشمندان گرامى ، اميد تكميل و انتشار آنها را داريم .

در اين سطور عرض تشكر دارم اوّلاً از جناب آقاى دكتر سليم الدين احمد مدير محترم كتابخانه خدابخش در پتنا كه به راهنمايى ايشان از خانقاه مجيبيه بازديد شد ، ثانياً مديريت محترم كتابخانه خانقاه^([2]) ، و گروهى كه ضمن استقبال ، فرصت ديدار از كتابخانه را عنايت كردند .

همچنين از جناب آقاى سهيل اصغر ثالثى كه در طول سفر همراهمان بود وزمينه اين ارتباطات را ايجاد نمود و نيز از همراهى دوستان و همكاران عزيزم در مجمع ذخائر اسلامى جنابان سيد محمد جواد حسينى اشكورى ، شيخ محمدعلى باقرزاده ، سيد محمد موسوى نژاد و شيخ محسن فيض پور سپاسگزارم .

سيد صادق حسينى اشكورى

فهرست نسخه های خطی سید مصلح الدین مهدوی (اهدایی به گنجینه نسخ خطی اصفهان) از چاپ خارج شد. در مقدمه این فهرست که به تالیف آقای محمد علی هدایت می باشد و در 172 صفحه به تیراژ 1500 نسخه چاپ گردیده است چنین می خوانیم:

شرح حال مختصرى از شادروان سيد مصلح الدين مهدوى

محقق و اهداء كننده كتب خطى به گنجينه نسخ خطى اصفهان

* پژوهشگر و محقق تاريخ و فرهنگ اصفهان ، و مؤلف بيش از 80 جلد كتاب در اين زمينه

* دارنده اجازه روايتى از مجتهدين بنام از جمله مرحوم آيت الله نجفى مرعشى و آقا بزرگ تهرانى

دانشمند و محقق نامدار و عالم فرزانه سيد مصلح الدين مهدوى در 19 محرم سال 1334 هـ در اصفهان و در خانواده اى علمى و روحانى به دنيا آمد پدرش حجت الاسلام سيد شهاب الدين بيدآبادى اصفهانى ( ره ) و از علماى معروف شهر اصفهان ، و جدش سيد محمد حسن مجتهد اصفهانى ( ره ) صاحب تأليفات متعدد بوده است .

در سن 6 سالگى از محبت پدرى محروم شده و تحت سرپرستى برادران قرار گرفت . تحصيلات تا مقطع دبيرستان را در اصفهان گذرانده و سپس براى ادامه تحصيل به دانشسراى مقدماتى تهران رفت . دروس حوزوى را در اصفهان و تهران از محضر اساتيد ذيل بهره گرفت :

1 ـ حاج شيخ محمد حسين فاضل تونى ( فلسفه ) .

2 ـ حاج سيد صدر الدين هاطلى كوهپايه اى ( منظومه و حكمت ) .

3 ـ محمد على معلم حبيب آبادى ( سيوطى ، مطول ، و رجال ) .

4 ـ سيد محمد كاظم عصار در تهران ( فلسفه ) .

5 ـ ملا محمد همامى لنجانى ( علوم ادب فارسى و عربى ) .

6 ـ حاج ميرزا محمد باقر امامى ( فقه و حكمت ) .

7 ـ حاج ميرزا محمد حسن قاضى عسگر معروف به داور پناه .

8 ـ سيد على نور بخش ( ادبيات فارسى ) .

9 ـ شيخ محمد على جبل عاملى سدهى ( صرف و نحو ، قرآن ، نصاب الصبيان ) .

10 ـ ميرزا على اصغر شريف ( شرح لمعه ) .

اين دانشمند در دنياى تحقيق گمنام زيست و به استناد روايت معصومين ( ع ) بارها مى فرمود : « بهترين مردم دوره آخر الزمان كسى است كه گمنام باشد » .

سلسله جليله سادات مهدوى از خاندانهاى معتبر و عظيم الشأن اصفهان به شمار مى رفتند و دانشمندان و فضلاى گرانقدرى چون مير سيد ابوالقاسم خواجوى ، فوت 1190 . و سيد محمد تقى مستجاب الدعوه 1236 ـ سيد محمد حسن مجتهد ، فوت 1263 و حاج سيد مهدى نحوى ، فوت 1307 از اين خاندان برخاسته اند .

در آغاز جوانى از كتابخانه نفيس و گرانبهاى پدرش استفاده ها نمود و بكار نوشتن زندگى نامه علما و دانشمندان و شعرا و بزرگان دين و دانش پرداخت . آنچه مسلم است اجداد وى از علماى بزرگ بودند .

تهذيب نفس و حسن اخلاق

مرحوم سيد مصلح الدين از مردان نيك نام و موفق زمانه ما بود . به حكم تربيت خانوادگى وجود مباركش به تقوا و قناعت و مناعت آراسته بود . فزونى و زياده طلبى « كه نفس نفيس را خوار و بى مقدار مى كند و به اجبار آدمى را در ارباب بى مروت دنيا مى كشاند » نداشت .

از اين روى همواره عزيز و محترم زيست ، زيرا براى او مسلم شده بود كه انسان به اندازه جاه طلبى و خواهش هاى ماديش ، ضعيف و ذليل مى گردد .

عمر شريفش را در لباس برازنده معلمى ، تربيت با تقواى جوانان شيفته و مستعد وطن گذراند . و چنانكه معروف است ، و بنا به گفته خود ايشان هيچگاه بدون وضو سر كلاس درس حاضر نشد . كفاف با عفاف همين خدمت ، رزق حلال او به شمار مى رفت . مابقى عمر با بركتش قسمتى به تأليف و تحقيق و نوشتن و استنساخ كه خود عبادت است گذشت و قسمت ديگر به تهذيب نفس و سير و سلوك مقامات معنوى معلمى دلسوز و با تقوا ، محققى نامدار ، شخصيتى متواضع و عالمى فرزانه از سلاله نبى مكرم اسلام ( ص ) با درك صحيح از مسائل اسلام و با الهام از آيات كريمه قرآن و استعانت از احاديث معتبر فقهى توانست خدمات شايان توجهى به فرهنگ اسلامى نمايد .

آثار جاويدان

بى شك زنده ياد مرحوم سيد مصلح الدين مهدوى ( ره ) عمر شريف و پر بركت خود را همواره صرف پژوهش وتحقيق در ابعاد گوناگون دين ، تاريخ ، تذكره نويسى ، رجال شناسى و زندگينامه بزرگان علمى و دينى نموده است و آثار ماندگار ايشان اعم از كتاب و مقاله در مطبوعات ، حقيقتِ اين امر را روشن من نمايد . سلسله گفتارهاى بسيار ارزشمند آن عالم جليل القدر در سيماى فرزانگان كه درباره معرفى شخصيت هاى علم و فرهنگى معاريف و مفاخر بزرگ اصفهان است ، بيانگر مراتب فضل و دانش او مى باشد .

اسامى برخى از تأليفات اعم از مطبوع و غير مطبوع بر حسب حروف تهجى : ( كتاب ـ رساله ـ مقاله )

1 ـ ابطال الصفا در ذكر اسامى شهداء كربلاء ( ع ) ، مطبوع .

2 ـ اخلاقيات ، در ذكر احاديث اخلاقى .

3 ـ احاديث مربوط به اهل البيت ( ع ) منقول از كتاب ذكر اخبار اصفهان .

4 ـ احاديث مربوط به اهل البيت ( ع ) منقول از كتاب ميزان الاعتدال .

5 ـ اربعين درفضائل امير المؤمنين ( ع ) منقول از تاريخ الخلفاء ، سيوطى .

6 ـ ارشاد الناس در شرح حال شيخ عباس مصباح دستگردى ،اصفهان .

7 ـ ارمغان اصفهان در شرح حال آيت الله حاج مير سيد على بهبهانى ، مطبوع .

8 ـ اشعريين قميين در ذكر اسامى جمعى از اشعرى هاى قمى .

9 ـ اصفهان يا دار العلم شرق ( تاريخ مدارس دينى اصفهان ) ، مطبوع .

10 ـ اعراب كلمات مشكله قرآن مجيد .

11 ـ امامزاده هاى اصفهان .

12 ـ بهترين و بدترين طبق احاديث .

13 ـ بهشت و جهنم در اخبار .

14 ـ به ياد كربلاء ( ترجمه ) .

15 ـ بيان المفاخر در شرح حال حاج سيد محمد باقر حجة الاسلام شفتى ، دو جلد مطبوع .

16 ـ تاريخ تشيع مردم اصفهان .

17 ـ تاريخ علمى و اجتهادى اصفهان در دو قرن اخير ، سه جلد مطبوع ( شرح حال خاندان نجفى ) .

18 ـ تاريخ سامراء ، مطبوع .

19 ـ تاريخ كاظمين .

20 ـ تاريخ مختصر مدارس دينى اصفهان ( مقاله ) .

21 ـ پنج جلد كتاب فقه جهت دبيرستانها ، تأليف شده به اتفاق چند تن از دبيران .

22 ـ تاريخچه محله خواجوى اصفهان ، مطبوع .

23 ـ تحفة السفر يا سفرنامه گلپايگان و . . .

24 ـ تذكره شعراى معاصر اصفهان ، مطبوع .

25 ـ تذكره شعراى اصفهان .

26 ـ جزوه منطق و فلسفه جهت كلاسهاى ششم دبيرستان .

27 ـ جغرافياى اصفهان ( اسامى محلات و دهات اصفهان در كتاب ذكر اخبار اصفهان ) .

28 ـ چهار كتاب در شرح حال و كلمات قصار حضرات چهارده معصوم ( ع ) .

29 ـ چهل حديث درباره علم و علماء .

30 ـ چهل حديث نبوى ( ص ) .

31 ـ حائريون ، در ذكر جمعى از علماى مدفون در كربلا .

32 ـ خاندان حاج محمد ابراهيم كلباسى .

33 ـ خاندان مير محمد باقر داماد .

34 ـ خاندان خجندى = خاندان خجنديان يا آل خجند .

35 ـ خاندان شفرويه يا آل شفروه .

36 ـ خاندان شيخ الاسلام اصفهان = ملا محمد باقر سبزوارى و اعقاب او ، مطبوع .

37 ـ خاندان ميرزا محمد على حسينى قائنى ، اصفهان .

38 ـ خوانين بختيارى .

39 ـ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، مطبوع .

40 ـ رجال اصفهان ( حواشى بر تذكرة القبور تأليف آخوند ملا عبد الكريم گزى ) .

41 ـ زندگى نامه آقا باقر خوراسگانى ( شاه باقر پادشاه سه روزه ) .

42 ـ زندگى نامه علامه محمد باقر مجلسى ، دو جلد مطبوع .

43 ـ زندگى نامه امامين همامين عسكريين ، ( ع ) مختصر و مطبوع .

44 ـ زندگى نامه آيت الله حاج آقا حسين بروجردى ، مطبوع .

45 ـ زندگى نامه سيد هاشم علامه بحرانى ، فارسى .

46 ـ زينبيه اصفهان ( زينب دختر گرامى حضرت موسى بن جعفر ( ع ) ) ، مطبوع .

47 ـ سادات بهشتى اصفهان .

48 ـ سيرى در تاريخ تخت فولاد اصفهان يا لسان الارض ، مطبوع .

49 ـ شعراى قاجاريه .

50 ـ صحيفه جواديه ( ادعيه منسوب به حضرت جواد ( ع ) ) ، مطبوع .

51 ـ عطية الجواد ( ع ) ، شرح زندگى و كلمات قصار حضرت جواد الائمه ( ع ) .

52 ـ نهاية الآمال و الامانى در شرح حال سيد هاشم علامه بحرانى ، عربى .

53 ـ علماء و حكماء و فقهاء و . . .اصفهان ، قريب 20 هزار نفر . ( اعلام اصفهان 2 جلد آن مطبوع ) .

54 ـ فدك و سير تاريخى اصفهان .

55 ـ فهرست شعراى كتاب مدايح معتمديه .

56 ـ فهرست علماء و حكماء قمشه ( شهرضا ) .

57 ـ قرآن شريف و احاديث اهل البيت ( ع ) .

58 ـ كلمات معصومين .

59 ـ گنجينه ( مجموعه كشكول مانند ) .

60 ـ گوهر گرانبها در تاريخ وفات علما .

61 ـ متفرقات ( مجموعه كشكول مانند ) .

62 ـ مجموعه اى از آيات قرآن و تقسيم بندى موضوعى آن .

63 ـ محدثين شيعه از مردم اصفهان .

64 ـ مزارات اصفهان ـ مدفونين در داخل شهر و برخى از روستاها غير تخت فولاد ، مطبوع .

65 ـ مستبصرين ( كسانى كه مسلمان نبودند و يا شيعه نبودند و توفيق مسلمان و شيعه شدن يافتند ) .

66 ـ مشاغل وصف الاصناف .

67 ـ مشايخ و اساتيد حافظ ابونعيم اصفهانى .

68 ـ مصلح الدين ، كسانى كه نامشان يا لقبشان مصلح الدين است .

69 ـ نام هاى زيبا ( تركيبات نام هاى : الله ، محمد ، على ، . . . ) .

70 ـ وفيات الاعلام .

71 ـ يادنامه سيد بحر العلوم ميرداماد ، مطبوع .

72 ـ شرح حال علماء ، بصورت رساله مستقل در 30 جزء تهيه شده است .

وفات :

سرانجام پس از بيمارى طولانى كه ناشى از حمله قلبى بود در روز دوشنبه 04/04/74 در حدود سن 82 سالگى به ملكوت اعلا پيوست ، و مرغ روحش به رياض خلد خراميد . پيكر مطهرش در ميان موج جمعيت در تكيه خانوادگيش در تخت فولاد اصفهان بخاك سپرده شد .

بغضى گرفته است گلوى تو را شهير *** باران به دامن است هواى گرفته را

اهداء نسخه هاى خطى و كتب چاپ سنگى به گنجينه نسخ خطى اصفهان :

از آنجايى كه مراكز علمى و فرهنگى مورد تأكيد و حمايت خاص آن عالم جليل القدر بود ; لذا حفظ و حراست از منابع و مآخذ امهات كتب به ويژه نسخ خطى و دستنويس را همواره سفارش مى نمود . از اين رو نامبرده در زمان حيات پر بركت خود ترجيح ميداد تا نسخه هاى خطى والد بزرگوار را كه ساليان مورد مراجعه و مطالعه محققين بود و جنبه وقف نيز داشت را بطور امانت نگهدارى نموده و با توجه به اينكه مشمول مبحث فقهى وقف ( رقبه ) مى باشد نخست اينكه جنبه فروش نداشته باشد و دوم اينكه از محدوده اصفهان خارج نگردد .

بر اين اساس و بنا به حسن نيتى كه آن بزرگور و خانواده محترم در زمان حيات به گنجينه كتب خطى داشتند مجموعه ميراث يادگار متعلق به مرحوم والد مكرم كه شامل 153 نسخه خطى و 26 جلد كتب چاپ سنگى بود در اختيار گنجينه ياد شده قرار گرفت ، و طى مراحلى مبادرت به ثبت كتب در دفتر كتب خطى گرديد .

قابل ذكر اينكه تمامى كتب ياد شده داراى مهر اهدايى خانواده سيد مصلح الدين مهدوى مى باشد .

در سال 1385 فهرست كتابهاى چاپ سنگى اصفهان در كتابخانه توسط اينجانب تأليف و كتابهاى چاپ سنگى آن مرحوم اهدائى به كتابخانه در آن معرفى و ذكر گرديده است^[1]) .

اكنون با همت مدير محترم مجمع ذخائر اسلامى جناب حجة الاسلام آقاى سيد صادق حسينى اشكورى و همكارى و همراهى فاضل ارجمند و محقق كتاب شناس جناب آقاى رحيم قاسمى و تلاش حجة الاسلام سيد محمود نريمانى فهرست نسخ خطى آن فقيد سعيد به حضور محققين و پژوهشگران ارائه مى گردد .

  RSS