مشتمل بر نسخه های خطی حوزه بالا (حوزه علمیه حضرت حجة بن الحسن العسکری علیه السلام) در شهرستان میبد (استان یزد); نسخه های خطی امام جمعهء میبد شیخ علیرضا اعرافی; نسخه های خطی موزهء مردم شناسی میبد، و چند نسخهء متفرقه.

همچننین اسناد مهمی از این شهرستان که عمدتا اسناد بیت مرحوم آیت الله شیخ محمد ابراهیم اعرافی، دفترچه موقوفات و اسناد حجة الاسلام سید ابراهیم علوی، و دفترچهء موقوفات و اسناد آیت اله اعرافی است.

علاوه بر مقدمه ای پیرامون وضعیت فرهنگی و تاریخی میبد و تقریظ حجة الاسلام شیخ علیرضا اعرافی، عکس های رنگی نیز در پایان کتاب ضمیمه شده است.

این تقویم به صورت قاب هنری ساده و زیبا توسط مجمع ذخائر اسلامی بچاپ رسیده است. با توجه به سبزی بهار و طراوت فصل سبز، شعر مشهور «یکی شاهدی در سمرقند داشت» که به خط استادانه میرزا غلامرضا اصفهانی از مشهورترین خطاطان نستعلیق در دورهء قاجار بوده زینت بخش این تقویم شده است.

این مرقع زیبا برگرفته از کتاب نفیس «کلک مسیحا» است از مجموعهء اختصاصی جناب آقای پیله چی قزوینی که توسط مجمع ذخائر اسلامی بچاپ رسیده است.

قیمت این تقویم یک هزار و دویست تومان می باشد و به کسانی که تا پایان سال 1386 لااقل یک کتاب از مجمع ذخائر اسلامی خریداری کنند اهدا می گردد.

بزودی کتاب ارث و حل مسائل آن تالیف استاد حوزه و دانشگاه جناب آقای سید باقر سیدی بنابی توسط مجمع ذخائر اسلامی منتشر خواهد شد. حل مسائل ارث و صورتهای گوناگون مسائل آن از دیدگاه شیعه همواره از مشکلات مباحث فقهی - استدلالی بوده که در این کتاب به روشی آسان به حل آنها پرداخته شده است.

فهرست حاضر به تالیف جناب آقای ابوالفضل حافظیان بوده و در مجموع، معرّفى بيش از 300 عنوان كتاب و رساله ، در قالب 151 نسخه خطى موجود در كتابخانه آيت الله حججى ، در اين فهرست آمده و معرّفى هر نسخه ، مطابق معمول از دو بخش كتابشناسى و نسخه شناسى تشكيل شده و در هر بخش اطلاعات لازم درج گرديده است.

در ذیل مقدمه نگارنده بر این فهرست آورده شده است:

به نام خداوند لوح و قلم

( 1 )

نگاهى به وضعيت فهرست نويسى نُسخ خطى در ايران

نسخه هاى خطى منابع و اسناد باارزشى براى مطالعه و آشنايى با تمام جنبه هاى فرهنگ و تمدّن اسلامى به شمار مى آيند ، و دريايى از گوهرهاى ناب فرهنگ پُر بار اسلام و ايران ، در لابلاى دستنويس هاى پراكنده در كتابخانه هاى كوچك و بزرگ كشور عزيزمان موج مى زند و پرتو افشانى مى نمايد ، بدون شك ايران اسلامى گنجينه عظيم و بى مانندى ازدستنويس هاى اسلامى را درگوشه و كنار خود جاى داده است و شناسايى و فهرستنگارى نُسخ خطى ، كليد بهرهورى و كاميابى از اين گنجينه هاى علم و معرفت است .

جديدترين تحقيقات پيرامون شمار و وضعيت نسخه هاى خطى ايران ، نشانگر آن است كه دست كم نزديك به 350000 دستنويس در ايران وجود دارد و از اين تعداد ، تنها حدود 150000 دستنويس فهرست و شناسايى شده و با گذشت بيش از يكصد سال از عمر نهضت فهرست نويسى در جهان و انتشار هزاران فهرست نامه ، كمتر از 700 عنوان فهرست ( به صورت كتاب يا مقاله ) در كشورمان به چاپ رسيده است^[1]) .

از طرفى ، با انبوهى از نسخه هاى ناشناخته و فهرست نشده مواجهيم ، و از سويى كمبود كارشناسان و فهرستنگاران زبده و كاردان ، از سرعت كار كاسته و امر دستيابى به اطلاعات لازم و صحيح را در زمينه كتابشناسى و نسخه شناسى با مشكل مواجه ساخته است .

اين در حالى است كه برخى از فهرست نامه هاى چاپى قديمى مان به دليل نبود منابع و مصادر مورد نياز در آن زمان و متأسفانه شمارى قابل توجّه از فهارس جديد ، به دليل ساده انگارى امر فهرست نگارى ، فاقد اطلاعات دقيق و كامل در شناسايى نسخه هاست .

آمار بالاى نسخه هاى مجهول العنوان ، مجهول المؤلف ، انتخاب عنوان هاى اشتباه براى كتابها و رساله ها ، انتساب نادرست كتابها به غير از نويسندگان واقعى شان ، رساله هاى بازمانده درمجموعه ها ، تشخيص غيردقيق موضوعات رساله ها، تعيين ناصواب تاريخ كتابت نسخه ها و كدهاى اطلاعاتى ديگر دربخش هاى كتابشناسى و نسخه شناسى كه بر اثر شتابزدگى و كم دقّتى ، به صورت تحريف شده ، به فهرستها و كتابشناسى ها و از آنجا به ديگر منابع تحقيق راه يافته است ، به انضمام شيوه هاى متفاوت و ناهماهنگ به كار رفته درفهرست ها ، كه درمواردى موجب ايجازمخل و گاهى مستلزم اطنابِ مُمل گرديده اند، ضرورت بازبينى و بازخوانى فهرست هاى منتشر شده را به وضوح نمايان مى سازند .

بازگويى كاستى ها به معنى انكار تلاش خستگى ناپذير و مجاهدت فهرستنگاران متخصّص و متتبّع نيست و تحقيقاً نتايج درخشانى كه درعرصه معرّفى و احياء آثار مكتوب دانشمندان مسلمان به دست آمده ، مرهون پايمردى و ايثار فهرستنگاران فرهيخته و فرهنگ دوستى است كه با تكيه بر فضل و دانش و بهره گيرى از تجربيات ارزنده اى كه طى ساليان دراز ممارست با دستنويسى اسلامى فراچنگ آورده اند ، حلقه اتصال و پل ارتباط ميان گنج هاى پنهان در نسخه هاى خطى و پژوهشگران ميراث مكتوب را فراهم ساختند .

در يك جمع بندى از اين بحث كوتاه مى گوييم : اولاً ايران اسلامى از نظر دارا بودن بيشترين دستنويس هاى اسلامى در جهان در رديف برترين ها و بلكه در رتبه نخست قرار دارد . ثانياً بيش از نيمى از نسخه هاى موجود در كشورمان به كلى شناسايى و فهرست نشده است ، بر اين اساس بايد با بهره گيرى از متخصّصان فن و در اختيار نهادن منابع و مصادر لازم ، اعم از فهارس چاپ شده ، منابع كتابشناسى و تراجم ، بانك هاى اطلاعاتى مربوط به نُسخ خطى ، كار فهرست نويسى را سرعت بخشيده و گامهاى بعدى در اين مسير را محكم تر و استوارتر بپيماييم .

از آنجا كه بيش از نيمى از نسخه هاى ناشناخته و فهرست نشده ايران ، مربوط به كتابخانه هاى خصوصى و نيمه خصوصى كوچك و متوسط پراكنده در شهرها و روستاهاى مختلف است و سازمان و نهاد مشخصى عهده دار رسيدگى به آنها نيست ، فهرست نويسى مجموعه هاى ياد شده از ضرورت و لزوم بيشترى برخوردار است ; چرا كه انتشار فهرست آنها علاوه بر معرفى كتابها و عنوانهاى جديد به اهل تحقيق ، در حفظ و حراست از آنها ، نقش مهمى ايفا مى كند .

خوشبختانه در سالهاى اخير مجموعه « معرّفى ميراث مخطوط » و سالنامه « نسخه پژوهى » گامهايى براى شتاب بخشيدن به نهضت فهرست نگارى نسخه هاى محفوظ در كتابخانه هاى پراكنده در نقاط مختلف ايران برداشته اند كه تداوم و گسترش آن ، مى تواند نتايج درخشانى را در پى داشته باشد ، ان شاء الله .

( 2 )

اصفهان گسترده ترين كانونِ نسخه نويسى در ايران

نام اصفهان چون ستاره اى پُر فروغ در آسمان فرهنگ و ادب ايران و اسلام مى درخشد . شكوه ديرينه اصفهان باعث گشت كه اين شهر مركز رشد و نمو دانشمندان بسيارى در علوم مختلف گردد . وجود كانونهاى علمى و مؤسسات فرهنگى چون مدرسه هاى بزرگ دينى و كتابخانه هاى عظيم جلوه اى از حيات شكوهمند علمى اصفهان بود كه دانش پژوهان و طالبان علم را از دور و نزديك و شرق و غرب دنياى اسلام به اين منطقه فراخواند و اين شهر زيبا را به پايتخت فرهنگى جهان اسلام مبدل ساخت .

وجود مدرّسان بزرگ و مؤلفان رشته هاى گوناگون علوم اسلامى و داير بودن حوزه هاى درسى و حضور طلاب و مشتاقان علوم اسلامى در اين شهر ، سبب شد تا هزاران كتاب و نسخه به دست علماء و طلاب و خوشنويسان ساكن در اصفهان ، استنساخ و منتشر گردد .

با جستجويى در انجامه هاى نسخه هاى خطىِ كتابت شده در ايران ـ نسخه هايى كه محلّ كتابت در آنها قيد شده ـ به اين حقيقت مى رسيم كه اصفهان يكى از مهمترين و گسترده ترين كانونهاى نسخه نويسى در ايران بوده و بسيارى از تأليفات دانشمندان اسلامى به خصوص نگاشته هاى علماى شيعى در اين منطقه كتابت و تكثير شده است . به عنوان نمونه ، بسيارى از نسخه هاى خطى به جا مانده از صحيفه سجاديه در عصر علامه محمد تقى مجلسى (رحمه الله) و علامه مجلسى (رحمه الله) در اصفهان كتابت شده و يا در نزد علماى اين شهر مقابله و تصحيح شده است .

بزرگانى همچون علامه مجلسى (رحمه الله) كاتبان و نسخه نگارانى مخصوص به خود داشتند كه منابع اسلامى و شيعى را ، زير نظر ايشان استنساخ و مقابله مى كردند و حتّى موقوفاتى براى صرف در استنساخ كتابهاى اسلامى اختصاص مى يافت^[2]) .

شهرهاى نزديكِ اطراف اصفهان همچون نجف آباد ، خوانسار ، گلپايگان ، كاشان ، نائين و . . . همگام با اصفهان نقش مؤثرى در عزّت و عظمت علمى و فرهنگى ايران اسلامى ايفا نمودند .

( 3 )

نجف آباد ، يادگار شيخ بهايى

شهرستان نجف آباد در 27 كيلومترى غربِ اصفهان ، در عصر صفويه بنيان نهاده شده و در مدتى كوتاه ، رشد و توسعه فراوانى يافته است .

درباره تاريخچه بناى نجف آباد گويند : در حدود سال 1022 ق ، از طرف شاه عباس ، شترهاى حامل جواهرات براى تعمير و نوسازى بارگاه امير المؤمنين (عليه السلام) به سمت نجف روانه گرديد . اين قافله در مسير عبورشان در نجف آباد متوقف شده و شتران از ادامه راه سرباز زدند . سرانجام به پيشنهاد شيخ بهايى ، جواهرات مذكور صرف ساختن شهرى در آن منطقه ، به نام نجف آباد گرديد ، آبادى نجف آباد از نجف است . و نقل است كه طراحى نقشه و تقسيمات اوليه نجف آباد ـ كه از معمارى و اصول شهرسازى جالب و منحصر بفردى برخوردار است ـ نيز به وسيله شيخ بهايى انجام گرفته است .

نجف آباد به جهت همجوارى با مركز علمى و سياسى قدرتمندى چون اصفهان ، به سرعت پله هاى ترقى را پيمود و به شهرى پيشتاز در عرصه هاى علمى و فرهنگى مبدل گشت . به خصوص در يكصد سال اخير ، فقها و دانشمندان مبرّزى از اين شهر برخاسته اند و چهرهاى مشهورى از اين شهر نيز در حوزه هاى نجف ، قم ، مشهد و اصفهان درخشيده اند . هم اكنون نيز بيش از 85 % مردم شهر را باسوادان تشكيل مى دهند و مدارس علمى و مراكز دانشگاهى فعاليت هاى مستمر و گسترده اى در نجف آباد دارند .

مدرسه جامعة الامام المنتظر (عليه السلام) از بزرگترين و فعّالترين مدارس علمى در سطح شهرستانهاى ايران ، پذيراى صدها طلبه مشتاقِ فراگيرى علوم دينى است . مدرسه مذكور مجهز به دهها حجره براى اسكان طلاب و كتابخانه اى بزرگ مى باشد كه علاوه بر هزاران كتاب چاپى ، بيش از300 نسخه خطى درمخزن مخصوص مخطوطات نگهدارى مى شود.

مدرسه الحجّة ، به همت مرحوم آيت الله حاج شيخ ابراهيم رياضى ( 1374 ق )^[3]) كه از شاگردان مرحوم آيت الله حاج شيخ احمد حججى بوده تأسيس شده و داراى 30 حجره و كتابخانه اى براى استفاده طلاب است كه در آن علاوه بر هزاران كتاب چاپى ، تعداد 10 نسخه خطى نگهدارى مى شود .

علاوه بر دو مدرسه ياد شده ، حوزه علميه زهرائيه ـ سلام الله عليها ـ در كنار كتابخانه زهرائيه ، و حوزه علميه فاطميه ـ سلام الله عليها ـ براى بانوان علاقمند به تحصيلات علوم دينى در نجف آباد داير است^[4]) .

نام ده تن از جمله مفاخرعلمى نجف آباد در قرن چهاردهم هجرى را ، زينت دفترمان مى سازيم :

1 ـ سيد هاشم بن سيد حسين حسينى نجف آبادى ( زنده در 1297 ق ) چند كتاب از تأليفات وى در تفسير سوره هاى الرحمن ، جمعه و حديد در فهرست حاضر به شماره هاى 100 ، 128 و 129 معرّفى مى شود . همچنين يادداشت تملّك وى بر روى نسخه هاى متعددى از كتابخانه آيت الله حججى ديده مى شود .

2 ـ سيد ناصر الدين بن سيد هاشم ، حجّت نجف آبادى ( 1297 - 1360 ق ) فقيه و اديب وارسته كه در علوم غريبه و طب نيز مهارت داشته و آثارى به نظم و نثر ، فارسى و عربى از خود بجاى گذاشته و در فهرست حاضر نيز بخشى از تأليفات وى معرّفى شده است . سيد ناصر الدين داراى كتابخانه مهمى بوده كه آنها را بر اهالى نجف آباد وقف كرده و بخشى از نسخه هاى خطى كتابخانه آيت الله حججى را ، نسخه هاى وقفى مرحوم سيد ناصر الدين حجت تشكيل مى دهد^[5]) .

3 ـ سيد محمد بن محمد حسين مدرّس نجف آبادى ( 1294 ـ 1358 ق ) از شاگردان آخوند خراسانى (رحمه الله)^[6]) .

4 ـ شيخ محمدحسن عالم نجف آبادى (1384 ق)^[7]) ازشاگردان آخوند كاشى وجهانگير خان قشقايى .

5 ـ سيد على بن سيد حسن ، آيت مجتهد نجف آبادى ( ح 1275 ـ 1362 ق ) از شاگردان ممتاز آخوند خراسانى ، كه خود در سمت استادى حوزه علميه اصفهان ، مجتهدان بزرگى را پرورش داد^[8]) .

6 ـ سيد محمد حسين بن سيد محمد نجف آبادى ( 1331 ق ) از شاگردان ميرزاى شيرازى (رحمه الله) و آخوند خراسانى (رحمه الله)^[9]) .

7 ـ آقا سيد هاشم ميردامادى نجف آبادى ( 1303 ـ 1380 ق )^[10]) از شاگردان مرحوم سيد احمد كربلايى (رحمه الله) و مرحوم سيد مرتضى كشميرى (رحمه الله) .

8 ـ سيد محمود بن سيد جواد سجادى ( 1302 ـ 1386 ق )^[11]) .

9 ـ شيخ على محمد بن محمد جعفر نجف آبادى ( 1332 ق ) از شاگردان آخوند ملا حسينقلى همدانى ، كه داراى كتابخانه شخصى نفيسى بوده شامل حدود پنج هزار جلد كتاب چاپى و خطى كه همه را وقف كتابخانه حسينيه شوشتريها در نجف اشرف نموده است^[12]) .

10 ـ شيخ ابراهيم رياضى ( 1374 ق ) مؤسس حوزه علميه نجف آباد^[13]) .

در اين نوشتار مختصر ، فهرستوار به نام ده تن از بزرگان اشاره شد . اطلاعات بيشتر درباره شرح حال علماى نجف آباد را در گنجينه دانشمندان ( ج 7 ص 291 الى 318 ) و حكايت پارسايى ، اثرشيخ محمد جواد نورمحمدى و سيماى دانشوران نجف آباد ، اثرآقاى شيخ حسنعلى خزائلى و ديباچه ديار نون ، اثر على يزدانى نجف آبادى ملاحظه فرماييد .

( 4 )

مجتمع علمى ـ فرهنگى آيت الله حججى

عالم وارسته و روحانى خدمتگزار مرحوم آيت الله حاج شيخ احمد بن ملا حسين حججى نجف آبادى ( 1303 ـ 1365 ق ) در نجف آباد ، در خانواده اى متدين ديده به جهان گشود . دروس ابتدايى را در زادگاهش فرا گرفت و به تشويق پدر ، براى ادامه تحصيلِ علوم اسلامى ، رهسپار حوزه علميه نجف اشرف گرديد و سالها در كنار بارگاه امير المؤمنين (عليه السلام) از محضراستادان برجسته حوزه نجف ، همچون مرحوم آخوند خراسانى و مرحوم سيد محمد كاظم يزدى بهره مند گرديد . سپس به اصفهان مراجعت كرد و ضمن استفاده از مجلس درس مرحوم ميرزا محمد صادق خاتون آبادى و مرحوم فشاركى ، خود به تعليم و تربيت طلاب پرداخت و در نجف آباد جلسات تبليغى تشكيل داده و صدها نفر را با مبانى اسلامى آشنا نمود^[14]) .

آيت الله حججى همت خود را صرف سامان دادن مراكز علمى و دينى شهر كرد . وى در بنيانگذارى و احياى بسيارى از مساجد شهر سهيم بوده و رشد و بالندگى نجف آباد در ابعاد مختلف ، مرهونِ مجاهدتهاى آن عالمِ خدوم است . تصحيح قبله نجف آباد نيز از خدمات آن عالم جليل القدر به شمار مى رود .

مرحوم حججى اهتمام ويژه اى در تشويق جوانان به تحصيلِ علوم دينى داشته و عدّه اى از علماى بزرگ عصر ما ، با راهنمايى و خيرخواهى ايشان به سلك روحانيت پيوستند و يا از خرمن فضل و دانش آن مرد بزرگ بهره بردند . از جمله حضرات آيات : حاج شيخ حسينعلى منتظرى ، مرحوم حاج شيخ حسن صافى اصفهانى ، مرحوم حاج شيخ عباس ايزدى ( امام جمعه فقيد نجف آباد ) ، حاج شيخ ابراهيم امينى ( امام جمعه قم ) ، حاج سيد على غيورى ( امام جمعه شهر رى ) مرحوم حاج سيد ميرزا هاشمى ، مرحوم حاج شيخ اسد الله نوراللهى ، مرحوم شيخ غلامحسين منصور ، مرحوم شيخ حيدر على انصارى ، مرحوم شيخ محمد حسين موحد ، مرحوم شيخ ابوالقاسم حججى ، مرحوم شيخ ابراهيم رياضى ، شيخ ابوالقاسم مسافرى ، مرحوم شيخ قنبرعلى محرابى ، مرحوم ابوالقاسم پاينده و . . .

از جمله يادگارهاى ارزنده و مهم ايشان ، مسجدى است در چهار راه بازار نجف آباد كه به نام ايشان مشهور است .

ساختمانِ كتابخانه و مركز تحقيقاتِ اين مسجد ، به همت جناب حجة الاسلام و المسلمين حاج شيخ رضا حججى ، فرزند برومند آيت الله حججى در زمينى به مساحت هزار متر مربع در چهار طبقه ساخته شده و هر طبقه 850 متر فضاى مفيد دارد .

بخش هاى متنوّعى در اين مجتمع تعبيه گرديده از جمله : مخزن كتابهاى چاپى سنگى و خطى ، مركز چاپ و تكثير و صحافى ، قرائت خانه ، حسينيه ، قرض الحسنه ، سالن اجتماعات ، مركز تحقيقات و كتابخانه تخصصى .

اين گنجينه داراى 30000 جلد كتاب چاپى ، 2000 جلد كتاب چاپ سنگى و 151 نسخه خطى است .

مجمع ذخائر اسلامى قم تصاوير ديجيتالى از نُسخ خطى و كتابهاى چاپ سنگى كتابخانه مذكور تهيه نموده و در صدد انتشار فهرست آنهاست .

گفتنى است جناب حاج شيخ رضا حججى در سال 1395 ق ، يادنامه اى براى پدر بزرگوارشان تنظيم نمودند و در سال 1380 ش ، همايش پاسداشت مقام اخلاقى ، تربيتى آيت الله حججى نجف آبادى با مشاركت بزرگانى از حوزه و دانشگاه برگزار گرديد و كتابى مستقل در شرح زندگانى و انديشه هاى ايشان ، به نامِ « حكايت پارسائى » به قلم دوست دانشمند جناب آقاى شيخ محمد جواد نور محمدى ، منتشر شد .

( 5 )

فهرست حاضر

بناى نگارنده در فهرست نگارى نسخه هاى خطى بر شيوه فهرست نويسى « تفصيلى و تحقيقى » استوار است . اما از آنجا كه اين فهرست ، در مجموعه « معرّفى ميراث مخطوط » به چاب مى رسد ، به جهت همراهى با ساير كتابهاى اين سلسله ، از آن روش عدول شد ; بدين معنا كه معرّفى نامه ها خصوصاً در بخش كتابشناسى ها به اختصار نوشته شد .

از يكطرف فراوانى مجموعه هاى موجود در اين كتابخانه كه هر يك شامل رساله هاى متعدّد بود و نيز وجود رساله هاى بسيار در موضوعات نامأنوسى مانند شعبه هاى مختلف علوم غريبه ، كار را درازدامن و دشوار مى ساخت . و از سوى ديگر شتابناكى ناشر محترم ، دراهتمام به چاپ فهرست ، فراغ بال و آسايش خاطر لازم دراين گونه نگارش هاى تحقيقى را به دور دست مى افكند . با اين همه در حدِّ توان و فرصت ، از رجوع به منابع كتابشناسى و فهارس گوناگون در راه شناسايى عناوين دشوارياب و مجموعه ها فرو گذار نكرديم .

در مجموع ، معرّفى بيش از 300 عنوان كتاب و رساله ، در قالب 151 نسخه خطى موجود در كتابخانه آيت الله حججى ، در اين فهرست آمده و معرّفى هر نسخه ، مطابق معمول از دو بخش كتابشناسى و نسخه شناسى تشكيل شده و در هر بخش اطلاعات لازم درج گرديده است .

( 6 )

اختصارات

اختصارات به كار رفته در اين فهرست ( غير از اختصارات منابع ) عبارت است از :

پ : پشتِ برگ

ج : جلد

ح : حدود

ر : روى برگ

ر . ك : رجوع كنيد به

س ( پيش از عدد ) : سال

س ( پس از عدد ) : سطر

سم : سانتى متر

ش ( پيش از عدد ) : شماره

ش ( پس از عدد ) : هجرى شمسى

ص : صفحه

صص : صفحات

ق : هجرى قمرى

گ : برگ

نك : نگاه كنيد به

( 7 )

سپاس و تقدير

در خاتمه از جناب حجة الاسلام و المسلمين حججى كه زمينه تصويربردارى از نسخه ها را فراهم ساختند و اين مقدمه را پيش از چاپ ملاحظه نموده و نكاتى را متذكر شدند ، تشكر و قدردانى مى نمايم . همچنين اهتمام شايسته مدير سخت كوش مجمع ذخائر اسلامى حجة الاسلام سيد صادق حسينى اشكورى در چاپ و نشر فهارس نسخ خطى را ارج مى نهم ، و از دوست گرامى جناب شيخ اسماعيل بحرينى تشكر نموده و ثواب اين اثر را به روح جوان عزيزمان مرحوم « محمد حافظيان » كه در واپسين روزهاى آماده سازى اين فهرست ، رخت جان به جهان ديگر كشيد تقديم مى نمايم ، و آخر دعوانا أن الحمد لله ربّ العالمين .

ابوالفضل حافظيان

آیا اسلام دین جنگ و شمشیر است؟ آیاد اسلام دین خشم و خشونت است؟ آیا اسلام دین اجباری است؟ آیا اسلام مخالف آزادی است؟ آیا اسلام مخالف ملیت است؟ آیا اسلام دین ترور و وحشت است؟

دیدگار اسلام دربارهء فردگرایی، عدالت اجتماعی، تفتیش عقاید، امنیت جانی و مالی، تحریم، رعب و وحشت، حرمت ترور و سلب امنیت، ملاک مسلمانی و کرامت انسانی چیست؟

رسالت این کتاب «اسلام چه میگوید؟» رفع غبار این شبهات، تجریه و تحلیل علمی و پاسخ استدلالی به این ایرادات است.

این کتاب که نگارش دکتر محمد ناصری است در 352 صفحه به قطع وزیری توسط مجمع ذخائر اسلامی در زمستان 1386 بچاپ رسیده است.

میرزا عبدالوهاب خان نظام الملک متولد 1265 هجری قمری پسر میرزا کاظم خان نظام الملک و نوه میرزا آقا خان صدراعظم نوری از رجال سیاسی دورهء قاجاریه است.

نظام الملک مدتی حاکم تهران بود و در دوره سلطنت مظفر الدین شاه (1314 ق) چند ماهی وزیر لشکر و سپس در همین سال وزیر مالیه گردید.

وی در سال 1316 - 1317 ق والی فارس شد و در سال 1321 ق وزیر دادگستری گردید.

در سال 1324 نیز به حکومت آذربایجان رسیده و در سال 1335 ه.ق در سن 70 سالگی در تهران درگذشت.

بررسی اسناد نظام الملک که بخشی از آن در مجمع ذخائر اسلامی نگهداری می شود گوشه های ناگفته ای از تاریخ ایران در دوره قاجار را روشن می سازد. از خصوصیات این مجلد که شماره (65) از مجموعه معرفی میراث مخطوط است آن است که علاوه بر اسناد تاریخی حاوی اشعاری است که در مدح نظام الملک توسط شاعران مختلف سروده شده است. این اشعار بازخوانی شده و اصل آنها نیز در مجموعه بصورت مصور درج شده است. کتاب در 160 صفحه به کوشش سید صادق حسینی اشکوری گردآوری و توسط مجمع ذخائر اسلامی در زمستان 1386 ه.ش بچاپ رسیده است.

این مجموعه که توسط مجمع ذخائر اسلامی قم تصویر برداری شده است شامل 436 سند در مورد شهر آشتیان از قبیل: عقدنامه، بیع نامه، صلح نامه، طلاق نامه، اجاره نامه، وقف نامه می باشد که توسط کاتبان گمنام شهر آشتیان به رشته تحریر در آمده است.

قدیمیترین سند این مجموعه به سال 1271 ق برمی گردد. اکثر این اسناد به خط نستعلیق است و در آن پیرامون محله های قدیم آشتیان و نیز نام قدیم نام قدیم دشت های مزروعی آن، و همچنین نام و کنیه افراد اطلاعات بسیار دقیقی به خواننده منتقل می کند. در این اسناد ضرب مهرها و استشهاد آن توسط شاهدان و همچنین کاتبان به تنوع و زیبائی اسناد جلوه خاصی بخشیده است. این اسناد با کمک و همت مجمع ذخائر اسلامی در آینده تدوین و زیر نویسی شده، طی کتابی مستقل به علاقه مندان ارائه می گردد.

این کتاب مجموعا 384 صفحه دارد و توسط انتشارات مجمع ذخائر اسلامی قم تا اواخر اسفند ماه عرضه می گردد.

در این کتاب شهر آشتیان که از شهرهای پرآوازه و پر افتخار در عرضه پروراندن رجال و مشاهیر سیاسی، مذهبی، ملی، هنری، فرهنگ و ادب و خط و کتابت است، به صورت تصویری به نمایش گذاشته شده است.

رجال و مشاهیر و همچنین اسناد کاتبان گمنام این شهر فرهنگ پرور با عکس و زندگینامه آنها (تولد – وفات و مشاغل هر یک از آنها) از قبیل: مستوفیان، درباریان، هنرمندان، شاعران، ادیبان، سیاستمداران، امکنه، آب انبارها، مساجد، تکایا و محلات، قلاع و خانه های تاریخی، سردر خانه ها و غیره اطلاعات مختصر و مفیدی را به کلیه کسانی که کار تحقیقاتی در مورد این شهر دارند را به کلیه علاقمندان کار تحقیقاتی در مورد این شهر می دهد، خصوصاً خاندان مستوفیان آشتیان که شامل خانواده مستوفی الممالک، دکتر مصدق، قوام السلطنه – وثوق الدوله و سایر افرادی که به نحوی با این خاندان بستگی دارند با عکس و زیرنویس ارائه می دهد. خاندان مستوفیان آشتیان از خاندان های معروف و بزرگ می باشند که در اداره سیاسی ایران از اواخر زندیه تا سقوط پهلوی نقش اساسی و تاثیر گذار داشته اند.

6 صفحه آخر این کتاب به شکل گلاسه شامل 24 عکس رنگی است و آقایان محمد علی نورائی آشتیان و اسداله عبدلی آشتیانی آن را گردآوری نموده و به رشته تحریر درآورده اند.

  RSS